De heiligheid van meetbaarheid

woensdag 30 november 2011

Column door Tim Jansen, fractieassistent

Wie als jonge student in de plaatselijke politiek verzeilt raakt zal binnen de kortste keren zijn vocabulaire ingrijpend zien verbreden. In weerwil van de roep om 'Jip&Janneke-taal' en het dichten van de kloof tussen burger en politiek, word je geconfronteerd met abstracte begrippen die 98 procent van de bevolking nooit in de mond zal nemen. Termen als beeldkwaliteitsplan, zichtlijnen, rationeel wegbeheer, kerntakendiscussie, structurele weerstandscapaciteit en welstandscriteria kunnen tijdens een vergadering zomaar de revue passeren. Dit is nog een kleine greep uit de termen die het politieke jargon bevat. Het politieke spel is mede door de intrede van het managementdenken uitgebreid met een oerwoud aan onbegrijpelijke woorden en raadselachtige concepten.

De drang van (lokale) politici om de ganse wereld in cijfers te vatten heeft geleid tot de meest ergerniswekkende term, namelijk het SMART-denken. Bij de behandeling van de gemeentelijke begroting klinkt dan ook regelmatig de roep om beleidsdoelen 'SMART' te formuleren. SMART is een Amerikaans managementmodel dat in een acroniem vertelt dat doelen Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden moeten zijn. Dit klinkt erg mooi, maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Veel politieke onderwerpen zijn namelijk helemaal niet makkelijk meetbaar. Neem bijvoorbeeld een onderwerp als veiligheid. Wat ga je meten als je iets over veiligheid wil weten? Het aantal geweldsdelicten? Het aantal inbraken? Het veiligheidsgevoel onder burgers? En als er blijkt dat er verandering is opgetreden in een van deze factoren, waar ligt dat dan aan? Heeft de gemeente in samenwerking met de politie een goed beleid gevoerd of is er minder criminaliteit omdat er meer welvaart is? Kortom, het meten van maatschappelijke problemen en het resultaat van maatschappelijk beleid is niet gemakkelijk. Dat wil niet zeggen dat je geen onderzoek moet uitvoeren. Onderzoek zegt ons absoluut iets over de stand van zaken, maar geeft ons zelden een compleet beeld van hoe deze zijn ontstaan, zijn veranderd of kunnen veranderen.

Het gevaar bestaat echter dat het SMART formuleren van doelstellingen het belangrijkste doel "an sich" wordt, en dat is dan weer niet zo "smart". Natuurlijk is het fijn om exact aan te geven wat er voor beleid gevoerd gaat worden en welk effect dit sorteert binnen een bepaald tijdsbestek. Dit creëert een gevoel van beheersbaarheid, zekerheid en vertrouwen. Mochten de doelen niet gehaald worden dan kan iemand aansprakelijk gesteld worden. Dit lijkt zeer pragmatisch. Toch is dat niet het geval omdat politici minder macht over zaken hebben dan zij zouden willen. Veel maatschappelijke ontwikkelingen gaan buiten de macht van (lokale) politici om. Als er als gevolg van een wereldwijde economische crisis meer mensen hun baan kwijtraken, alcoholgebruik, geweld en inbraken toenemen, kan de lokale overheid hier maar bitter weinig aan doen. Burgers die hun ontevredenheid over de gang van zaken in de wereld uiten in een enquête over de gemeentelijke dienstverlening zullen dan gezamenlijk een somberder beeld scheppen over het functioneren van de gemeente, dan wanneer zij zouden doen in gelukkigere tijden. Politici moeten daarom ook niet hun eigen functioneren en dat van de wereld in cijfers willen vervatten. Zij moeten opereren vanuit gedrevenheid, een ideologisch verhaal, gepaste bescheidenheid en de wil voor een betere wereld. Samengevat zou dat zijn Gedrevenheid, Ideologie, Bescheidenheid en Wilskracht, oftewel GIBW. GIBW, dat bekt misschien niet zo lekker als SMART, maar niet alle goede ideeën zijn in een mooi acroniem te vangen.